RIJKSMUSEUM ARCHITECTUUR
Over het Rijksmuseum
Het Rijksmuseum is een van de belangrijkste 19e-eeuwse monumenten van Nederland. Dit monumentale gebouw, met het originele ontwerp van Cuyper dat gotiek en renaissance combineert, is het grootste museum van Nederland en huisvest meer dan 8000 kunstwerken van Nederlandse kunstenaars, waaronder meesterwerken van Rembrandt, Van Gogh en Vermeer. Het museum staat sinds 1970 op de nationale erfgoedlijst en werd in 1990 opgenomen in de Top 100 van Nederlands erfgoed.
De architect Pierre Cuypers
Pierre Cuypers, de architect van het Rijksmuseum, kwam uit een Nederlands-katholiek gezin. Zijn vader was schilder van kerkinterieurs en Pierre groeide op als een vroom katholiek. Tot zijn oeuvre behoren onder meer de ontwerpen van vele neogotische kerken. Cuypers was niet de eerste keuze voor het project – het oorspronkelijke ontwerpvoorstel werd afgewezen vanwege de hoge kosten en het feit dat het niet geschikt was.
Cuypers ontwierp een gebouw in neogotische stijl, waarin hij elementen uit de renaissance en de gotiek combineerde. Het gebouw weerspiegelt zijn overtuiging dat verschillende kunstvormen moeten samensmelten om de architectuur te verrijken. Een beeldhouwwerk van Cuypers is te zien tussen de versieringen aan de buitengevel van het gebouw.
Het ontwerp
Het ontwerp van het museum weerspiegelt en eert het rijke culturele erfgoed van Nederland. Cuypers creëerde een rijkelijk versierde neogotische bouwstijl waarin gotische en renaissance-elementen worden gecombineerd. De buitenkant is opgetrokken uit rode baksteen, kalksteen en terracotta. Het gebouw wordt gekenmerkt door spitsbogen, gedetailleerd steenhouwwerk, verfijnde versieringen, een steil dak met decoratieve gevels en een brede tunnel die door het midden van het gebouw loopt.
Binnen zijn er hoge gewelfde plafonds, grote galerijen, tegelmozaïeken, wand- en plafondversieringen en glas-in-loodramen. Het museum telt meer dan 80 zalen waarin een breed scala aan kunst wordt tentoongesteld. De drie belangrijkste zalen in het museum zijn de Grote Zaal, de Eregalerij en de Nachtwachtgalerij. Een vergelijkbaar voorbeeld van Cuypers’ architectonische visie is het Centraal Station in Amsterdam.
De controverse
De benoeming van Cuypers tot hoofdarchitect was omstreden, wat de toenemende invloed van de katholieke kerk in een overwegend protestants land weerspiegelde. Er werden vragen gesteld of een katholieke architect wel leiding mocht geven aan zo’n belangrijk nationaal project. Cuypers kreeg kritiek van sommige protestantse groeperingen die vonden dat de gotische stijl te katholiek was en de Nederlandse renaissance zou overschaduwen. Na goedkeuring paste Cuypers het ontwerp aan door meer gotische elementen op te nemen en minder renaissance-elementen.
Het bouwproces
Het huidige Rijksmuseumgebouw werd in negen jaar tijd gebouwd, van 1876 tot 1885. Er moesten meer dan 8.000 palen in de grond worden geslagen om het gebouw te ondersteunen. Aangezien Amsterdam onder zeeniveau ligt, zijn de meeste gebouwen gebouwd op houten funderingen. De houten palen ondersteunen het gebouw nog steeds.
De Grote Zaal
De Grote Zaal is een ruime tentoonstellingsruimte met een mozaïekvloer, grote glas-in-loodramen en een prachtig versierd gewelfd plafond. Het is een belangrijk onderdeel van het museum dat de geschiedenis van het Nederlandse volk via kunst presenteert en in verbinding staat met de Eregalerij. Na de restauratie kreeg de zaal weer zijn oorspronkelijke vorm uit de jaren 1880 terug, met een gewelfd dak dat natuurlijk licht binnenlaat. De glas-in-loodramen belichten de drie grootste kunstvormen: schilderkunst, architectuur en beeldhouwkunst, waarbij architectuur door Cuypers als de hoogste kunstvorm werd beschouwd.
De schilderijen in de Grote Zaal lijken op fresco’s, maar zijn in werkelijkheid op doek geschilderd en tonen diverse deugden en taferelen uit de Nederlandse geschiedenis. Op de vloer zijn afbeeldingen te zien die het aardse leven uitbeelden, waaronder de cycli van de natuur, de zon, de maan en de dierenriem. Zware gordijnen verborgen ooit de zijgalerijen, die bezoekers naar Rembrandts beroemde schilderij De Nachtwacht leidden.
Eregalerij
Een van de belangrijkste zalen van het museum is gewijd aan de kunstwerken die tijdens de Nederlandse Gouden Eeuw in de 17e eeuw zijn gemaakt. Het is een lange gang vol kunstwerken die bezoekers naar de Nachtwacht-galerij leidt. Het ontwerp doet denken aan een gotische kathedraal, met daarboven halfronde secties waarop de wapenschilden van de elf Nederlandse provincies met hun hoofdsteden zijn afgebeeld.
Tuinen – openluchtmusea
Cuypers ontwierp de tuinen rondom het Rijksmuseum om verschillende historische tuinstijlen te presenteren. Hij wilde een openluchtmuseum creëren waarin delen van historische bouwwerken waren verwerkt. De grote Kaukasische vleugelnootboom voor het museum staat er al vanaf het begin.
De Nachtwacht-galerij
De Nachtwacht-galerij is speciaal ontworpen om een van de beroemdste schilderijen uit de Nederlandse Gouden Eeuw tentoon te stellen: Rembrandts iconische Nachtwacht. Het grote schilderij uit 1642 vormt het middelpunt van de ruimte en is strategisch geplaatst als blikvanger. De galerij beschikt over een eigen uitgangsruimte voor het schilderij – in 1934 werd er een spleet in de vloer gezaagd om het schilderij er indien nodig doorheen te kunnen verplaatsen. Op het dak van de galerij staan vier vrouwenfiguren op een hoge sokkel die de vier fasen van de dag voorstellen. De verlichting in de galerij is zorgvuldig ontworpen om het schilderij optimaal tot zijn recht te laten komen, waarbij de details en kleuren worden benadrukt.
Cuypersbibliotheek
Cuypers had een museum voor ogen dat niet alleen als tentoonstellingsruimte zou dienen, maar ook als plek om te leren; daarom nam hij een bibliotheek op in zijn ontwerp. Het is uitgegroeid tot de grootste kunsthistorische bibliotheek van Nederland, met ongeveer 450.000 items die door het publiek kunnen worden geraadpleegd, waarbij een deel van de collectie in tunnels eronder wordt bewaard. De bibliotheek heeft een groots, symmetrisch ontwerp, waarbij een wenteltrap en hoge pilaren de hoogte benadrukken, evenals de smeedijzeren leuningen, die in die tijd populair waren. De lichtgekleurde bovenste muren zorgen voor extra helderheid.
Een decennium van restauratie
In de loop der jaren heeft het Rijksmuseum een toename gezien van bezoekers uit de hele wereld. Om de bezoekerservaring te verbeteren en ruimte te bieden aan het groeiende aantal gasten, ging in 2003 een grootschalig renovatieproject van start. De transformatie van een 19e-eeuws gebouw tot een 21e-eeuws museum duurde tien jaar en was erop gericht het oorspronkelijke ontwerp te behouden en tegelijkertijd 3.000 vierkante meter aan tentoonstellingsruimte toe te voegen.
De nieuwe uitstraling van het Rijksmuseum, die in 2013 werd onthuld, was het werk van de Spaanse architect Juan Trias de Bes, die het oorspronkelijke concept bedacht, en de Spaanse architecten Cruz en Ortiz, die de renovatie uitvoerden. Gerrit Rietveld, een invloedrijk lid van de De Stijl-beweging, droeg eveneens bij aan het nieuwe ontwerp van het museum door praktisch design te bevorderen met respect voor de historische achtergrond.
Wil je de architectuur & kunst van het Rijksmuseum ontdekken?
Ervaring zonder drukte
Rondleiding Rijksmuseum in kleine groep
Ga mee met onze rondleiding door het Rijksmuseum en verken de rijke geschiedenis van de Nederlandse kunst en cultuur. Bekijk de meesterwerken van de Nederlandse Gouden Eeuw, waaronder Rembrandts "De Nachtwacht", Van Goghs zelfportret, schilderijen van Vermeer en Jan Steen en nog veel meer meesterwerken uit de 8000 kunstwerken van het museum. Je gids leidt je langs de belangrijkste tentoonstellingen en legt de geschiedenis achter de kunst uit.
Rijksmuseum Privé Rondleiding
Verken het Rijksmuseum en de 17e-eeuwse Hollandse Meesters tijdens een persoonlijke rondleiding. Vermijd de drukte en geniet van een exclusieve ervaring met een privégids terwijl je beroemde schilderijen bekijkt van kunstenaars als Rembrandt, Van Gogh en Vermeer. Leer meer over de technieken en symboliek in hun kunst en hoor verhalen uit hun leven. Geniet van aandacht op maat tijdens je tour, verken in je eigen tempo en concentreer je op de kunstwerken die je het meest interesseren.